Instrukcja
Czas trwania:
45 / 90 minut
Sugestia:
Starsze klasy szkoły średniej
To Ty jesteś gospodarzem tych zajęć. Najlepiej znasz grupę, którą uczysz i wiesz, w jaki sposób najlepiej będzie przeprowadzić tę lekcję. Ta lekcja jest tylko sugestią – zachęcamy do rozbudowywania, modyfikowania lub przeprowadzania w innej formie!
Cele
- Uczeń zna podstawy prawne wolności zgromadzeń w Polsce i Unii Europejskiej oraz rozumie ich znaczenie dla funkcjonowania demokratycznego społeczeństwa
- Uczeń potrafi wyjaśnić zasady organizowania i uczestniczenia w zgromadzeniach oraz wskazać prawa i obowiązki organizatora i uczestnika
- Uczeń rozpoznaje historyczne i współczesne przykłady zgromadzeń, które wpłynęły na zmiany społeczne lub polityczne
- Uczeń potrafi opracować i przedstawić zasady bezpiecznego i odpowiedzialnego udziału w zgromadzeniu
- Uczeń rozumie rolę wolności zgromadzeń w demokratycznym państwie
ROZGRZEWKA
Aktywność:
Na początku możesz odtworzyć uczniom FILM
Możesz zapytać uczniów:
- Czy byliście kiedyś świadkiem lub uczestnikiem zgromadzenia publicznego?
- Jakie to było wydarzenie
- Dlaczego ludzie organizują demonstracje
- Jakie zagrożenia mogą wiązać się z ograniczaniem tej wolności?
STREFA WIEDZY
Analiza tekstu źródłowego
Podziel klasę na małe grupy (3–6 osób). Każda grupa otrzymuje krótki fragment tekstu:
- Konstytucji RP (art. 57),
- Europejskiej Konwencji Praw Człowieka (art. 11),
- Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (art. 12)
- Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych (art. 21)
Zadanie grupowe:
Przeczytajcie fragment aktu prawnego i odpowiedzcie na pytania:
- Co mówi ten tekst o wolności zgromadzeń?
- Jakie są warunki korzystania z tej wolności?
- Czy państwo może ograniczyć to prawo? Kiedy i dlaczego?
- Po omówieniu przepisów dotyczących wolności zgromadzeń, warto zatrzymać się również przy jednej szczególnej sytuacji: co jeśli obywatele chcą wyrazić swoje poglądy natychmiast, bez czasu na formalne zgłoszenie demonstracji?
Jest to zgromadzenia spontaniczne. Charakteryzuje się tym, że:
- nie jest ono wcześniej zgłaszane,
- odbywają się w reakcji na nagłe, ważne wydarzenie (np. decyzję sądu, wypadek, wystąpienie polityka),
- są pokojowe, czyli nie nawołują do przemocy, nienawiści ani nie zagrażają innym.
Choć formalnie nie są zgłoszone, mogą być legalne, jeśli:
- ich brak zgłoszenia wynika z nagłości sytuacji, a nie z celowego pominięcia przepisów,
- nie stwarzają zagrożenia dla bezpieczeństwa lub porządku publicznego.
Możesz przedstawić także przykład zgromadzenia, którym zajął się Europejski Trybunał Praw Człowieka (sprawa Bukta p. Węgrom)
W Budapeszcie grupa osób zebrała się spontanicznie, by zaprotestować przeciwko wizycie premiera Rumunii. Demonstracja była spokojna, ale policja ją rozwiązała – bo nie była wcześniej zgłoszona.
Trybunał uznał, że to naruszenie praw obywateli, ponieważ władze wiedziały, że taka demonstracja może się odbyć, i miały możliwość jej zabezpieczenia. Zamiast tego zastosowały zbyt surowe środki.
Trybunał podkreślił, że: „W demokratycznym społeczeństwie władze mają obowiązek tolerować spontaniczne, pokojowe zgromadzenia, nawet jeśli nie zostały one formalnie zgłoszone.”
Na koniec tej części możesz zapytać:
- Czy waszym zdaniem zgromadzenia spontaniczne powinny być chronione tak samo jak te planowane?
- Jak odróżnić „spontaniczne” od „nielegalnych”?
- Co powinno zrobić państwo, gdy obywatele zbierają się bez zgłoszenia, ale pokojowo?
INSPIRACJE
Przykłady zgromadzeń, które zmieniły rzeczywistość
Instrukcja dla nauczyciela:
- Przedstaw lub poproś uczniów o podanie przykładów zgromadzeń, które miały wpływ na społeczeństwo lub politykę, np.:
- Strajki Solidarności w Polsce w latach 80.
- Marsz na Waszyngton i przemówienie Martina Luthera Kinga („I have a dream”)
- Protesty klimatyczne młodzieży („Fridays for Future”)
Zadanie:
Każda grupa wybiera jeden przykład i odpowiada:
- Jaki był cel zgromadzenia?
- Jakie były jego skutki?
- Co by się stało, gdyby nie było wolności zgromadzeń?
DOŚWIADCZENIE
„Mapa zgody”
Instrukcja dla nauczyciela:
- Nauczyciel tworzy w sali symboliczną linię (np. z taśmy malarskiej, sznurka lub wyobrażoną linię przez środek sali), która oznacza spektrum opinii od „zgadzam się w pełni” po „absolutnie się nie zgadzam”. Doświadczenie możecie przeprowadzić także na boisku lub w parku nieopodal szkoły.
- Nauczyciel czyta kolejne zdania. Po każdym zdaniu uczniowie ustawiają się w przestrzeni – bliżej jednego lub drugiego końca linii, w zależności od tego, jak bardzo się zgadzają.
Przykładowe zdania:
- Każdy powinien mieć prawo organizować zgromadzenia – bez względu na treść poglądów.
- Zgromadzenia, które mogą wywołać silne emocje, powinny być zakazane.
- Zgromadzenia pod szkołami, sądami lub kościołami są nie na miejscu.
- Wolność zgromadzeń jest ważniejsza niż komfort osób postronnych.
- Policja powinna móc rozwiązywać zgromadzenia, jeśli wywołują napięcia społeczne.
- Zgromadzenia zakłócające codzienne życie mieszkańców są nieodpowiedzialne.
- Każdy powinien przynajmniej raz w życiu wziąć udział w legalnym zgromadzeniu.
- Prawdziwa wolność zgromadzeń kończy się tam, gdzie zaczyna się mowa nienawiści.
- Państwo powinno mieć możliwość odmowy zgromadzenia bez podania przyczyny, jeśli ma obawy.
- Media nie powinny relacjonować kontrowersyjnych zgromadzeń – to tylko daje rozgłos.
Po każdej rundzie nauczyciel prosi kilka osób z różnych punktów linii, żeby krótko wyjaśniły: „Dlaczego stanęłaś/eś tutaj?”
*bez oceniania – liczy się różnorodność i uzasadnienie*
REFLEKSJE I PODSUMOWANIE
Pytania do klasy
- Dlaczego wolność zgromadzeń jest ważna w demokracji?
- Jak możesz z niej korzystać odpowiedzialnie?
Materiały do rozdania/wyświetlenia
Karta: Podstawy prawne wolności zgromadzeń
- Konstytucja RP, art. 57:
„Każdemu zapewnia się wolność organizowania pokojowych zgromadzeń i uczestniczenia w nich.”
- Karta Praw Podstawowych UE, art. 12:
„Każdy ma prawo do wolności pokojowego zgromadzania się i stowarzyszania się na wszystkich szczeblach, w szczególności w dziedzinie politycznej, związkowej i obywatelskiej.”
- Europejska Konwencja Praw Człowieka, art. 11:
„Każdy ma prawo do swobodnego pokojowego zgromadzania się.”
- Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych, art. 21:
„Uznaje się prawo do spokojnego zgromadzania się. Na wykonywanie tego prawa nie mogą być nałożone ograniczenia inne niż ustalone zgodnie z ustawą i konieczne w demokratycznym społeczeństwie w interesie bezpieczeństwa państwowego lub publicznego, porządku publicznego bądź dla ochrony zdrowia lub moralności publicznej albo praw i wolności innych osób.”