Instrukcja
Czas trwania: 45 minut
Grupa docelowa: Starsze klasy szkoły średniej
Słowa klucze: prywatność, dane osobowe, RODO, bezpieczeństwo w sieci, cyberdane, odpowiedzialność w sieci
Cele lekcji
- Uczennica i uczeń rozumie, czym jest prawo do prywatności i jakie ma znaczenie w życiu codziennym
- Uczennica i uczeń wie, czym są dane osobowe i jakie są zasady ich ochrony (RODO)
- Uczennica i uczeń potrafi wskazać zagrożenia związane z nieodpowiednim udostępnianiem danych w Internecie
- Uczennica i uczeń rozwija umiejętność odpowiedzialnego zarządzania swoją prywatnością w sieci
- Uczennica i uczeń wie, jak reagować na naruszenia prywatności i do kogo się zwrócić po pomoc
ROZGRZEWKA
Aktywność:
- Pytanie na start: „Jakie informacje o sobie zostawiacie codziennie w Internecie?” (np. zdjęcia, lajki, lokalizacja, hashtagi). Zapisz przykłady uczennic i uczniów na tablicy.
- Krótki filmik / fragment kampanii społecznej nt. prywatności w sieci.
- Wyjaśnij:
- Prywatność to prawo do decydowania, które informacje o nas mogą być ujawniane innym.
- Dane osobowe to np. imię, nazwisko, PESEL, adres, ale też zdjęcie, e-mail czy numer telefonu.
- RODO (Rozporządzenie o Ochronie Danych Osobowych) chroni obywateli UE przed nadużyciami dotyczącymi ich danych.
Analogia:
Wyobraź sobie, że Twoje dane to klucze do domu. Jeśli oddasz je każdemu, kto o nie poprosi, ktoś może wejść i narobić szkód. Tak samo jest z danymi w Internecie.
Pytania do uczennic i uczniów:
- Czy udostępniacie swoje dane w zamian za „darmowe” aplikacje lub gry?
- Czy prywatność to tylko brak kamer i podsłuchów, czy także kontrola nad tym, co o nas wiedzą firmy?
- Czy można mówić o wolności, jeśli nie mamy prywatności?
DOŚWIADCZENIE
Gra decyzyjna „Strażnicy prywatności”
Uczennice i uczniowie wcielają się w rolę moderatorów aplikacji społecznościowej.
Otrzymują karty/slajdy z różnymi sytuacjami dotyczącymi danych osobowych. Ich zadanie: zdecydować, czy dana sytuacja jest bezpieczna / zgodna z prawem, czy też narusza prywatność lub przepisy RODO.
Przykłady sytuacji:
- Firma wysyła ci reklamy, bo zapisałeś się na newsletter.
- Aplikacja fitness prosi o dostęp do mikrofonu i listy kontaktów.
- Kolega wrzuca twoje zdjęcie na Instagram bez pytania o zgodę.
- Ktoś dzwoni i prosi o numer PESEL, bo „weryfikuje twoje konto bankowe”.
- Nauczyciel udostępnia całą listę ocen z nazwiskami na publicznej tablicy.
Po każdej sytuacji – krótka dyskusja i wspólne wyjaśnienie: jakie prawo zostało naruszone, jakie mogą być konsekwencje i jak się zachować.
INSPIRACJE
Przykłady z życia i popkultury:
- Afera Cambridge Analytica
- Reklamy targetowane na podstawie naszej aktywności
- Kampanie społeczne o bezpieczeństwie w sieci (np. „Nie daj się złowić!”: https://www.youtube.com/watch?v=ZjFX5SHz85I)
REFLEKSJE I PODSUMOWANIE
Pytania do klasy:
- Czy prywatność w Internecie to luksus czy prawo?
- Jakie dane są szczególnie wrażliwe i nie wolno ich udostępniać?
- Jak reagować, gdy ktoś narusza naszą prywatność w sieci?
- Dlaczego firmy chcą mieć nasze dane – co na nich zarabiają?
- Jakie mogą być skutki braku ostrożności w dzieleniu się informacjami online?
Zadanie końcowe:
Stwórzcie w parach „Kodeks Prywatności Online” – 5 zasad, jak mądrze chronić swoje dane w Internecie.
Pytania pomocnicze:
- Jakie informacje o sobie najczęściej podajemy w Internecie?
(np. imię, nazwisko, adres, zdjęcia, lokalizacja – które są naprawdę potrzebne, a które lepiej zachować w tajemnicy?) - Co może się stać, jeśli ktoś niepowołany zdobędzie nasze dane?
(np. kradzież konta, podszywanie się pod kogoś, spam, oszustwa) - Jak możemy sprawdzić, czy strona, na której zostawiamy dane, jest bezpieczna?
(np. https, opinie, czy to oficjalna strona) - Jakie ustawienia w mediach społecznościowych pomagają chronić naszą prywatność?
(np. kto widzi nasze posty, kto może wysłać wiadomość, blokowanie nieznajomych) - Co możemy zrobić, jeśli czujemy, że nasza prywatność została naruszona w Internecie?
(np. zgłosić, zmienić hasło, powiedzieć dorosłemu, zgłosić do administratora lub policji)