Razem możemy więcej – wolność zgromadzeń

Spis treści

INSTRUKCJA

Czas trwania:

45–60 minut

Słowa klucze: Zgromadzenia, prawa podstawowe, prawa człowieka, Karta Praw Podstawowych UE, Europejska Konwencja Praw Człowieka, Konstytucja RP

Sugestia:

Materiał przeznaczony dla starszych klas szkoły średniej 

Cele
  • Uczeń zna podstawy prawne wolności zgromadzeń w Polsce i Unii Europejskiej oraz rozumie ich znaczenie dla funkcjonowania demokratycznego społeczeństwa
  • Uczeń potrafi wyjaśnić zasady organizowania i uczestniczenia w zgromadzeniach oraz wskazać prawa i obowiązki organizatora i uczestnika
  • Uczeń rozpoznaje historyczne i współczesne przykłady zgromadzeń, które wpłynęły na zmiany społeczne lub polityczne
  • Uczeń potrafi opracować i przedstawić zasady bezpiecznego i odpowiedzialnego udziału w zgromadzeniu
  • Uczeń rozumie rolę wolności zgromadzeń w demokratycznym państwie 

ROZGRZEWKA

Aktywność:

Na początku możesz odtworzyć uczniom FILM

Możesz zapytać uczniów:

    • Czy byliście kiedyś świadkiem lub uczestnikiem zgromadzenia publicznego?
    • Jakie to było wydarzenie?
    • Dlaczego ludzie organizują demonstracje?
    • Jakie zagrożenia mogą wiązać się z ograniczaniem tej wolności?

STREFA WIEDZY
Analiza tekstu źródłowego

Podziel klasę na małe grupy (3–6 osób). Każda grupa otrzymuje krótki fragment tekstu:

  • Konstytucji RP (art. 57),
  • Europejskiej Konwencji Praw Człowieka (art. 11),
  • Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (art. 12)
  • Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych (art. 21)

Zadanie grupowe:

  1. Przeczytajcie fragment aktu prawnego i odpowiedzcie na pytania:
    • Co mówi ten tekst o wolności zgromadzeń?
    • Jakie są warunki korzystania z tej wolności?
    • Czy państwo może ograniczyć to prawo? Kiedy i dlaczego?
  2. Po omówieniu przepisów dotyczących wolności zgromadzeń, warto zatrzymać się również przy jednej szczególnej sytuacji: co jeśli obywatele chcą wyrazić swoje poglądy natychmiast, bez czasu na formalne zgłoszenie demonstracji?

Taka forma zgromadzeń to zgromadzenia spontaniczne. Charakteryzują się one tym, że:

  • nie są wcześniej zgłaszane,
  • odbywają się w reakcji na nagłe, ważne wydarzenie (np. decyzję sądu, wypadek, wystąpienie polityka),

Choć formalnie nie są zgłoszone, mogą być legalne, jeśli:

  • ich brak zgłoszenia wynika z nagłości sytuacji, a nie z celowego pominięcia przepisów,
  • nie stwarzają zagrożenia dla bezpieczeństwa lub porządku publicznego. 

Możesz przedstawić także przykład zgromadzenia, którym zajął się Europejski Trybunał Praw Człowieka 

sprawa Bukta p. Węgrom

W Budapeszcie grupa osób zebrała się spontanicznie, by zaprotestować przeciwko wizycie premiera Rumunii. Demonstracja była spokojna, ale policja ją rozwiązała – bo nie była wcześniej zgłoszona.

Trybunał uznał, że to naruszenie praw obywateli, ponieważ władze wiedziały, że taka demonstracja może się odbyć, i miały możliwość jej zabezpieczenia. Zamiast tego zastosowały zbyt surowe środki.

Trybunał podkreślił, że: „W demokratycznym społeczeństwie władze mają obowiązek tolerować spontaniczne, pokojowe zgromadzenia, nawet jeśli nie zostały one formalnie zgłoszone.”

Na koniec tej części możesz zapytać:

  • Czy waszym zdaniem zgromadzenia spontaniczne powinny być chronione tak samo jak te planowane?
  • Jak odróżnić „spontaniczne” od „nielegalnych”?
  • Co powinno zrobić państwo, gdy obywatele zbierają się bez zgłoszenia, ale pokojowo?

INSPIRACJE

Przykłady zgromadzeń, które zmieniły rzeczywistość

Instrukcja dla nauczyciela:

Przedstaw lub poproś uczniów o podanie przykładów zgromadzeń, które miały wpływ na społeczeństwo lub politykę, np.:

Zadanie:

Każda grupa wybiera jeden przykład i odpowiada:

  • Jaki był cel zgromadzenia?
  • Jakie były jego skutki?
  • Co by się stało, gdyby nie było wolności zgromadzeń? 

DOŚWIADCZENIE

„Mapa zgody”

Instrukcja dla nauczyciela:

  • Nauczyciel tworzy w sali symboliczną linię (np. z taśmy malarskiej, sznurka lub wyobrażoną linię przez środek sali), która oznacza spektrum opinii od „zgadzam się w pełni” po „absolutnie się nie zgadzam”. Doświadczenie możecie przeprowadzić także na boisku lub w parku nieopodal szkoły.
  • Nauczyciel czyta kolejne zdania. Po każdym zdaniu uczniowie ustawiają się w przestrzeni – bliżej jednego lub drugiego końca linii, w zależności od tego, jak bardzo się zgadzają.

Przykładowe zdania:

  • Każdy powinien mieć prawo organizować zgromadzenia – bez względu na treść poglądów.
  • Zgromadzenia, które mogą wywołać silne emocje, powinny być zakazane.
  • Zgromadzenia pod szkołami, sądami lub kościołami są nie na miejscu.
  • Wolność zgromadzeń jest ważniejsza niż komfort osób postronnych.
  • Policja powinna móc rozwiązywać zgromadzenia, jeśli wywołują napięcia społeczne.
  • Zgromadzenia zakłócające codzienne życie mieszkańców są nieodpowiedzialne.
  • Każdy powinien przynajmniej raz w życiu wziąć udział w legalnym zgromadzeniu.
  • Prawdziwa wolność zgromadzeń kończy się tam, gdzie zaczyna się mowa nienawiści.
  • Państwo powinno mieć możliwość odmowy zgromadzenia bez podania przyczyny, jeśli ma obawy.
  • Media nie powinny relacjonować kontrowersyjnych zgromadzeń – to tylko daje rozgłos.

Po każdej rundzie nauczyciel prosi kilka osób z różnych punktów linii, żeby krótko wyjaśniły: „Dlaczego stanęłaś/eś tutaj?”

*bez oceniania – liczy się różnorodność i uzasadnienie*

REFLEKSJE I PODSUMOWANIE

Pytania do klasy
  • Dlaczego wolność zgromadzeń jest ważna w demokracji?
  • Jak możesz z niej korzystać odpowiedzialnie?
Materiały do rozdania/wyświetlenia

Karta: Podstawy prawne wolności zgromadzeń

  • Konstytucja RP

art. 57 Każdemu zapewnia się wolność organizowania pokojowych zgromadzeń i uczestniczenia w nich.

  • Karta Praw Podstawowych UE

art. 12 Każdy ma prawo do wolności pokojowego zgromadzania się i stowarzyszania się na wszystkich szczeblach, w szczególności w dziedzinie politycznej, związkowej i obywatelskiej.

  • Europejska Konwencja Praw Człowieka

art. 11 Każdy ma prawo do swobodnego pokojowego zgromadzania się.

  • Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych

art. 21 Uznaje się prawo do spokojnego zgromadzania się. Na wykonywanie tego prawa nie mogą być nałożone ograniczenia inne niż ustalone zgodnie z ustawą i konieczne w demokratycznym społeczeństwie w interesie bezpieczeństwa państwowego lub publicznego, porządku publicznego bądź dla ochrony zdrowia lub moralności publicznej albo praw i wolności innych osób. 

Przewijanie do góry