Czym jest prawo do nauki

ROZGRZEWKA (20 min)

Metoda: burza mózgów

Nauczyciel zadaje pytanie: „Czy każdy w Polsce ma takie same możliwości nauki?”

Uczniowie podają odpowiedzi. Nauczyciel zapisuje je na tablicy

Dodatkowe pytanie: „Co może we współczesnym świecie utrudniać dzieciom i młodzieży dostęp do edukacji?”

Zastanówcie się wspólnie nad podanym stanem faktycznym

Maja oraz Stefan są dwójką osób uczniowskich z niepełnosprawnościami, które uczęszczają do pierwszej klasy I Liceum Ogólnokształcącego w miejscowości A. w państwie Y. Przez pierwsze trzy miesiące roku szkolnego do wyżej wymienionej szkoły docierali za pośrednictwem gminnego autobusu dostosowanego do potrzeb osób poruszających się na wózkach. Z początkiem grudnia otrzymali jednak informację od Burmistrza, że to połączenie autobusowe zostaje zawieszone do odwołania. Sytuację tę Burmistrz uargumentował brakiem wystarczających środków w budżecie gminy na sfinansowanie codziennego przejazdu z uwagi na zmniejszone wpływy do budżetu gminnego. Burmistrz zaproponował Mai i Stefanowi możliwość zmiany szkoły na inne Liceum Ogólnokształcące, które jest położone bliżej ich domów w miejscowości B. Burmistrz upewnił się, że do tej szkoły mógł ich zawozić sąsiad Stefana, który pracuje w tej szkole jako nauczyciel i który przyjaźni się z rodzicami Stefana. Nauczyciel zadeklarował taką pomoc bez wynagrodzenia i angażowania gminy. Maja i Stefan nie chcieli jednak zmienić szkoły, bo nie odpowiadała ona ich zainteresowaniom (nie miała profilu prawniczego, a tylko historyczno-społeczny) oraz zmiana ta oznaczałaby zmianę środowiska, w którym czuli pełną akceptację. Do końca pierwszego semestru dwójce osób uczniowskich udało się docierać do szkoły dzięki pomocy rodziców i ich wspólnej znajomej, którzy przewozili ich codziennie na zmianę swoimi samochodami, które były dostosowane do potrzeb osób z niepełnosprawnościami. Niestety w pewnym momencie utracili oni możliwość korzystania z dotychczasowej pomocy, w związku z czym Maja oraz Stefan przestali pojawiać się na zajęciach w szkole. Bardziej wyrozumiali nauczyciele nie robili z tego powodu problemów, rozumiejąc ich trudną sytuację. Niestety nauczyciele historii oraz fizyki już od pierwszego dnia nieobecności Mai i Stefana konsekwentnie nie byli skłonni do usprawiedliwiania ich, a także regularnie w wiadomościach przesłanych za pomocą elektronicznego dziennika zapowiadali możliwość wystawienia im ocen niedostatecznych na koniec roku. Maja i Stefan bardzo przejęli się zaistniałą sytuacją. Odbiła się ona nie tylko na ich sytuacji szkolnej, ale również na samopoczuciu i ich zdrowiu psychicznym. Oboje czerpali bowiem bardzo dużo radości z przebywania w środowisku rówieśniczym, natomiast decyzja gminy spowodowała, że byli zmuszeni do ciągłego przebywania w zamkniętym mieszkaniu bez możliwości jego opuszczenia do czasu powrotu z pracy ich rodziców. Na znak solidarności ich koleżanki i koledzy zorganizowali protest. Polegał na zachęcaniu do podpisania petycji do władz samorządowych o przywrócenie transportu gminnego, który do niedawna umożliwiał dojazd do szkoły Mai i Stefanowi. We wstępie petycji jej autorzy informowali o trudnej sytuacji dwójki osób uczniowskich z niepełnosprawnościami oraz braku wystarczającej pomocy ze strony szkoły. Społeczność uczniowska wiedziała, że Dyrektor pisze wnioski do Kuratorium i Ministerstwa, ale cały czas informował ich, że są bezskuteczne. Koledzy podnieśli też, że Maja i Stefan są bardzo lubiani i są ważną częścią ich społeczności. Podczas pierwszego dnia protestu, Dyrektor przekazał informację, że jakikolwiek udział w nim będzie skutkować obniżeniem oceny z zachowania, ponieważ osoby uczniowskie nie uczęszczają w tym czasie na lekcje

Ponadto, Dyrektor wskazał, że osoby organizujące zbiórkę nie zawiadomiły Dyrekcji o miejscu zbierania podpisów i szkoła nie mogła go odpowiednio zabezpieczyć i dostosować do potrzeb zbiórki, a ze względu na duży ruch przy stoliku na przerwach wpływało to na bezpieczeństwo uczniów. Obowiązek zawiadomienia Dyrektora szkoły o każdym proteście wynikał ze statutu szkoły. Dyrektor w wiadomości skierowanej do osób protestujących powołał się na art. 60 ustawy o przeciwdziałaniu demoralizacji nieletnich, który mówi o tym, że „dyrektor ma prawo obniżyć ocenę z zachowania lub w inny zasadny sposób ukarać ucznia lub grupę uczniów, którzy w sposób świadomy narusza statut szkoły”. Jednocześnie poinformował, że od takiej decyzji Dyrektora nie przysługuje żadne odwołanie. Protest został więc zakończony, bo nie chciano narazić się Dyrektorowi.

Maja i Stefan po dwóch miesiącach drugiego semestru rozpoczęli nauczanie indywidualne w ich domach.

Dyrekcja była bardzo pomocna w załatwianiu formalności. Klasa Mai i Stefana bardzo się zmartwiła, że nie mogą oni uczestniczyć w standardowych zajęciach w szkole. Aby jednak nie było im przykro regularnie ich odwiedzali, a ich rodzice pomagali rodzicom Mai i Stefana, żeby zapewnić ich udział w najważniejszych  wydarzeniach w życiu klasy – jak obchody dnia dziecka czy tęczowy piątek. Maja i Stefan wraz z Olą i Maćkiem zdecydowali się startować w konkursie o prawach człowieka, co sprawiało im wyjątkowo dużo

radości – tu niezwykle pomocne okazało się wsparcie nauczyciela prowadzącego fakultet z prawa. Zdecydował się on prowadzić zajęcia z fakultetu w formie hybrydowej – z klasą stacjonarnie, a Maja i Stefan łączyli się z nimi online. Zaraz po otrzymaniu informacji o zawieszeniu połączenia autobusowego Maja i Stefan złożyli oficjalne skargi do organów odwoławczych, a także powiadomili Biuro Rzecznika Praw Dziecka. Wszystkie ich odwołania zostały jednak oddalone. Podstawą oddalenia było przyznanie, że gmina ma obowiązek prowadzenia takiego transportu, gdy ma odpowiednie środki i gdy taka potrzeba dotyczy więcej niż 5 osób uczniowskich, co jest uzasadnione kryzysem finansowym w Państwie Y. Rodzice Mai i Stefana podnosili, że przed rozpoczęciem szkoły nikt ich nie poinformował o takim zapisie, a on już wtedy obowiązywał. Wskazali, że gdyby o nim wiedzieli, to może ich dzieci zdecydowałyby się na naukę w miejscowości B. i miałyby tam zapewniony równy start z innymi uczniami. Na żadnym etapie organy krajowe nie zapytały bezpośrednio o zdanie Mai i Stefana. Postępowanie odwoławcze trwało kilka miesięcy. Maja i Stefan z bardzo dobrymi ocenami zakończyli pierwszą klasę. Nauczyciele historii i fizyki byli jednak nieugięci i złożyli wniosek do Rady Pedagogicznej o brak klasyfikacji z powodu nieobecności. Rada Pedagogiczna odrzuciła ten wniosek. Maja i Stefan musieli jednak zdać dodatkowy egzamin sprawdzający ich wiedzę z tych przedmiotów. Ostateczna decyzja oddalająca ich odwołania w sprawie dojazdu do szkoły została dostarczona Mai i Stefanowi już po rozpoczęciu kolejnego roku szkolnego. W nadziei na pozytywne rozstrzygnięcie do tego czasu nie zmienili oni szkoły.

Pytania do zastanowienia:

1. Jakie akty prawa krajowego i międzynarodowego przewidują ochronę praw dzieci i uczniów?
2. Czyje prawa i wolności mogły zostać naruszone w powyżej opisanej sprawie? Kto mógł złożyć skargę do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w związku z okoliczności przedstawionymi w Kazusie?
3. Jakie prawa i wolności Mai oraz Stefana mogły zostać naruszone?
4. Czy gmina mogła nie zapewniać osobom uczniowskim z niepełnosprawnościami dojazdu do szkoły?
5. Czy nauczyciele mogli wyciągać negatywne konsekwencje z nieobecności Mai i Stefana w szkole?
6. Czy Burmistrz odpowiada za brak środków finansowych na transport?
7. Czy Państwo odpowiada za decyzje Dyrektora?